Overleeft Mare Liberum de 21ste eeuw?

02 dec 2019
186 keer
Overleeft Mare Liberum de 21ste eeuw?
Mare Liberum of Mare Clausum? Afgelopen vrijdag vond in Rotterdam ons seminar 'Overleeft Mare Liberum de 21ste eeuw?' plaats. Hieronder mijn openingsspeech.

Ereleden, gastsprekers, Schout-bij-nacht, dames en heren,
Welkom op ons seminar 'Overleeft, Mare Liberum de 21ste eeuw?'. Deze titel klinkt misschien minder dreigend dan die van het seminar ‘Dealing with doom’ van vorig jaar. Maar of dit inderdaad zo is zal aan het einde van deze interactieve dag duidelijk zijn.

Admiraal Jacob van Heemskerck is verantwoordelijk voor het feit dat we vandaag met elkaar in gesprek gaan over Mare Liberum. In 1603 kaapte Van Heemskerck in de Indische wateren het Portugese vrachtschip ‘Santa Catharina’. Deze actie leverde de VOC een enorme buit op, van ruim drie miljoen gulden. Volgens het International Instituut voor sociale geschiedenis is het equivalent van deze buit vandaag de dag ongeveer 50 miljard euro. U kunt zich dan ook voorstellen dat de Portugezen niet blij waren met geslaagde actie van de Nederlandse Admiraal .

In 1604 kreeg de Haagse advocaat Hugo de Groot de opdracht een rechtvaardiging voor deze kaping te formuleren. De Groot was toen vermoedelijk lid van de Amsterdamse kamer van de VOC. Ook in de 17e eeuw gold het adagium Wie schrijft, die blijft. De Groot schreef een uitvoerige uiteenzetting over de rechtsverhoudingen in de Indische wateren, De rebus Indicis, ook bekend als De iure praedae commentarius (‘Een verhandeling over het recht op buit’). Hierin betoogt hij onder meer dat kaping tijdens een rechtvaardige oorlog, waartoe dan ook de kaping van de Santa Catharina door Van Heemskerck behoorde, als juist, eerbaar en voordelig moet worden beschouwd. En voordelig was het zeker voor onze VOC.

Het is dit jaar 410 jaar geleden dat Hugo de Groot het volgende noteerde 'De volle zee is open voor alle staten, ongeacht of deze kuststaat of staat zonder zeekust is. De vrijheid van de volle zee wordt uitgeoefend op de voorwaarden, neergelegd bij dit verdrag en bij andere regels van het internationale recht'.
Deze vrijheid van de volle zee staat sinds die tijd onder druk en ter discussie. Als reactie op het Mare Liberum van Hugo de Groot zochten grotere landen, zoals Engeland in het begin van de 17e eeuw al inperking van die vrijheid om de uitdijende en profijtelijke handel van, vooral, de Hollanders tegen te gaan. Ze waren het niet eens met het door De Groot beschreven eerbaar en voordelig , en hebben als tegenhanger het ''Mare Clausum'' geschreven. Dit is een term uit het internationaal recht die aanduidt dat een zee of een ander bevaarbaar water onder de jurisdictie van één enkele staat valt en niet voor andere staten toegankelijk is.

Er zijn genoeg recente voorbeelden van staten die zich willen beroepen op Mare Clausum. De Chinezen willen dit van toepassing verklaren op de Zuid Chinese Zee. Zij zetten dit kracht bij door kunstmatige eilanden in de Zuid Chinese zee aan te leggen. De Russische Doema wil het van toepassing verklaren op de Noordoostpassage. Dit omdat de Noordelijke IJszee als gevolg van de klimaatverandering in de zomer bevaarbaar is geworden. De Canadezen zijn van mening dat Mare Clausum van toepassing is op de West-passage, al is de verwachting dat zij ten opzichte van de Russen soepeler met dit principe zullen omgaan.

Vandaag besluit het kabinet of het een fregat naar de Straat van Hormuz gaat sturen, om daar de koopvaardij en onze economische belangen te beschermen. Een Mare Clausum of gedeeltelijk afsluiting van deze strategisch gelegen zeestraat zou grote gevolgen voor de toevoer van olie naar ons land en dus nadelige gevolgen voor onze economie hebben. Nederland heeft een strategische olievoorraad voor ongeveer 90 dagen. Als de afsluiting van de Straat van Hormuz gedurende een lange periode stand zou houden komt onze economie krakend tot stilstand.
 
Dames en heren,
Vandaag zullen verschillende experts hun mening geven over Mare Liberum en Mare Clausum. Niet alleen op het gebied van de vrije zee maar ook inzake het vrije internet. Ook voor laatstgenoemde geldt dat vrije doorvaart geen vanzelfsprekendheid is. Geregeld valt te lezen dat overheden het internet ‘platleggen’ om te voorkomen dat beelden van ongeregeldheden, of erger, gedeeld worden met het buitenland. Of om te voorkomen dat de onlusten zich verder over het land kunnen verspreiden.

Als in Nederland het internet, bijvoorbeeld door een DDoS- of gerichte cyberaanval, wordt ‘plat gelegd’ zal dit tot ontwrichting en chaos van onze samenleving leiden. Wij kunnen immers vrijwel niet meer zonder het internet. Laat ik de sociale, economische en veiligheidsaspecten kort benoemen. Het niet meer 24/7 bereikbaar zijn zou voor veel Nederlanders een sociale nachtmerrie zijn. Maar dit valt in het niets bij de ontwrichtende gevolgen voor onze economie. Denk hierbij bijvoorbeeld alleen al aan alle bestelbusjes die niet meer kunnen rondrijden met online gekochte cadeaus in aanloop naar de komende feestdagen. Immers: geen internet betekent geen online aankopen. En dat is nog niet eens levensbedreigend. Als door middel van een cyberaanval het internet en alle daarbij behorende communicatiemiddelen wordt platgelegd wordt het letterlijk en figuurlijk stil in Nederland. U kunt niet meer betalen en voorraden worden niet meer aangevuld. Nood- en hulpdiensten zijn niet meer bereikbaar, bruggen gaan niet meer open of dicht, Schiphol valt stil. Onze moderne samenleving is, met andere woorden, kwetsbaar geworden door het ‘internet of things’.

Dames en heren,
Mare Liberum of Mare Clausum. Dat is de vraag die wij vandaag met onze sprekers aan de orde stellen. Ik hoop dat Mare Clausum, gesloten en besloten, vandaag niet van toepassing is op ons seminar. Ik wens u allen een interessante en leerzame dag toe.

Ik wens u allen een interessante en leerzame dag toe.

KVMO  |  Wassenaarseweg 2, 2596 CH Den Haag  |  070 - 383 95 04