Pacta sunt servanda

24 mei 2022
268 keer
Pacta sunt servanda Bron foto: Shutterstock/Pikcha
Pacta sunt servanda (vrij vertaald: afspraak is afspraak) is een bijzonder belangrijk begrip uit het internationaal recht. Het betekent dat partijen die een afspraak, zoals een verdrag, hebben gemaakt zich aan die afspraak houden en dat ook te goeder trouw doen.

In het internationaal recht is er in beginsel geen hogere macht dan de staat en er is dus geen instantie die het recht kan afdwingen. Hoewel er internationale gerechtshoven zijn, ontbreekt hen de middelen om staten te dwingen zich aan hun afspraken te houden. Dat geldt tevens voor de VN-veiligheidsraad. Het kan landen veroordelen en andere landen oproepen actie te ondernemen, maar als daar geen gevolg aan wordt geven, gebeurt er verder niets. Een uitzondering is wellicht de Europese Unie, waarin staten hebben afgesproken dat Brussel wel bepaalde zaken kan afdwingen. Al gaat dat ook niet altijd van een leien dakje, zoals Polen en Hongarije op het gebied van de democratische rechtsstaat laten zien en anderen op het gebied van begrotingsafspraken. In dit laatste geval is het ook wel aan de afdwinger om het recht te handhaven en in mijn ogen zou de Europese Commissie veel strikter mogen optreden.

Natuurlijk geldt ook op een lager niveau binnen een staat dat partijen, rechtspersonen, zich aan gemaakte afspraken moeten houden. Dat is het uitgangspunt en als men dat niet doet, dan zijn er mechanismen om corrigerend op te treden. Het maakt niet uit of het een wet, een algemene maatregel van bestuur, een defensievoorschrift of een bekendmaking Eerste Officier betreft, het grondbeginsel is dat je je aan die afspraken houdt. Zijn er uitzonderingen? Natuurlijk. Neem noodweer, niet in de meteorologische zin, maar als vorm van zelfverdediging. Geweld gebruiken mag niet, maar je bent niet strafbaar als je jezelf verdedigt. Mijn beschrijving is vast niet helemaal juridisch sluitend, maar het gaat om het idee. En ook als je de wet wel (bewust) overtreedt, dan kan daar een reden voor zijn. Als ik een levensgevaarlijk gewond persoon naar het ziekenhuis moet brengen, zal ik mij waarschijnlijk niet aan alle verkeersregels houden. De rechter kan dan altijd overtredingen achteraf toetsen en bestraffen. Ook dat is onderdeel van een (democratische) rechtstaat.


'Het uitgangspunt moet zijn dat je je aan de regels houdt. Als je er (weloverwogen) van afwijkt, dan moet je ook bereid zijn je daarvoor te verantwoorden'

Ook binnen Defensie kennen we de nodige regels, wetten en voorschriften. Tevens binnen Defensie is iedereen eraan gehouden die regels op te volgen en kunnen overtreders een straf krijgen. Maar het uitgangspunt moet zijn dat je je aan de regels houdt. Als je er (weloverwogen) van afwijkt, dan moet je ook bereid zijn je daarvoor te verantwoorden. Helaas zien we veel voorbeelden bij Defensie waarbij de organisatie de regels overtreedt, zonder dat dit consequenties heeft. Of het nou gaat om het overtreden van wettelijke termijnen bij verzoeken en bezwaarschriften, het plaatsen van burgers op militaire functies terwijl er weldegelijk geschikte militairen zijn, personen niet het salaris geven waar ze recht op hebben of gedane toezeggingen niet nakomen; helaas zijn er heel veel voorbeelden. Een veel gehoord argument is dat de regels niet meer passen of knellend zijn. Dat kan heel goed en die voorbeelden ken ik. Maar ook in dat geval gelden de afspraken die gemaakt zijn, namelijk eerst de regels aanpassen en dan daarnaar handelen. Wellicht denkt u nu ‘wat een bureaucraat, je moet toch als militair je eigen afwegingen kunnen maken?’ Op het slagveld en in crises geef ik u volledig gelijk, in een kantooromgeving niet. Al gelden ook op het slagveld regels. Volgens mij moet je juist de regels willen naleven. Ze vormen het fundament onder de democratische rechtsstaat, die ons zo dierbaar is en die we met ons leven willen beschermen. Laten we daar dan ook naar handelen!


P.S. Ik krijg soms wat vragen of opmerkingen over het gebruik van Latijn in mijn blogs. Ik doe dat omdat die taal bepaalde zaken op de juiste manier verwoordt. En voor de echte doorvragers, verder dan twee lessen Latijn in de brugklas ben ik nooit gekomen.



<a href=

KVMO  |  Wassenaarseweg 2, 2596 CH Den Haag  |  070 - 383 95 04