Hoe maak je transparantie zichtbaar?

25 okt 2022
117 keer
Hoe maak je transparantie zichtbaar? Bron foto: Defensievisie 2035, Ministerie van Defensie
Nadat afgelopen zomer weer een rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OvV) over het dodelijke ongeval met mortiergranaten in Mali in 2016 naar buiten is gekomen, heeft de minister afgelopen week besloten om alsnog een onderzoek in te stellen of en hoe eventueel individueel nalatig en/of verwijtbaar handelen kan worden vastgesteld. Een onafhankelijke commissie moet dit onderzoek gaan uitvoeren. Gezien de voorgeschiedenis rijst dan bij mij meteen de vraag, hoe zorgen we ervoor dat deze commissie wel onafhankelijk is én blijft?

De vorige commissie heeft op aandringen van de ambtelijke top bij Defensie de originele onderzoeksopdracht aangepast en daarmee afgezwakt. Dit kwam naar boven door een beroep van onderzoeksjournalisten op de Wet Open Overheid, de opvolger van de Wet Openbaarheid Bestuur. Uit de opgevraagde documenten bleek dat de ambtelijke leiding van het ministerie niets voelde voor een onderzoek naar verwijtbaar handelen. Ook bleek dat het ministerie, de Koninklijke Marechaussee en het Openbaar Ministerie relevante informatie hebben achtergehouden. Allemaal erg zorgelijke zaken, zeker omdat het gaat om het overlijden van twee collega’s, maar ook omdat er van de gemaakte fouten geleerd had kunnen worden om kans op vergelijkbare ongelukken in de toekomst te verkleinen. Helaas lijkt het er nog steeds op dat Defensie niet van openheid van zaken gediend is.

En dat terwijl Defensie zelf in 2020 in de defensievisie heeft geschreven dat het veel transparanter moet. Er is zelfs een inrichtingsprincipe aan gewijd: Inrichtingsprincipe 7, Transparant en zichtbaar in een betrokken samenleving. Zoals Defensie het zelf beschrijft: 'Defensie kent een relatief gesloten cultuur. Maar geslotenheid past niet in de huidige tijd…'
Een goed begin en het gaat verder met de doelstellingen van Defensie voor 2035: 'We blijven stappen zetten om nog transparanter en ontspannen om te gaan met de buitenwereld en zijn ook zichtbaarder' en 'We blijven stappen zetten om nog transparanter te zijn in onze informatievoorziening aan het parlement en het publiek. Daarbij houden we altijd oog voor de personele, operationele en nationale veiligheid, zowel van Nederland als van bondgenoten en partners.'


'Het dragen van de verantwoordelijkheid als het niet goed gaat, gaat vaak veel minder'

Het wordt hoog tijd dat Defensie zich aan zijn eigen voornemens gaat houden, vooral ook richting de eigen mensen. Een van de belangrijkste redenen dat mensen vertrekken is vanwege de manier waarop Defensie bestuurd wordt. Ik kan me heel goed voorstellen dat het gebrek aan transparantie daar een belangrijk onderdeel van is. Veel processen zijn ondoorzichtig en ook essentiële informatie ontbreekt vaak, of wordt in ieder geval niet beschikbaar gesteld. Helaas is dit niet alleen een probleem bij Defensie, maar speelt het bij de gehele overheid. Defensie staat vaak in het brandpunt van de belangstelling, vanwege de bijzondere rol die het departement heeft. Het zou mooi zijn als Defensie van die bijzondere positie gebruik maakt door het goede voorbeeld te geven en veel transparanter te worden. Ook dat zou meteen opvallen. Daarnaast laat het zien dat de top van het departement dan ook leidt. Bij het leiden hoort ook het dragen van verantwoordelijkheid en het afleggen van verantwoording. Als het goed gaat, maar ook als het slecht gaat.

Het claimen van successen, daar zijn mensen meestal wel goed in. Het dragen van de verantwoordelijkheid als het niet goed gaat, gaat vaak veel minder. Door transparanter te zijn, ook als het niet goed gaat, laat je zien dat je die verantwoordelijkheid aankunt en kunt leiden. Dat zal het vertrouwen in de leiding van het departement vergroten. En daarmee wordt transparantie beter zichtbaar.


<a href= 

KVMO  |  Wassenaarseweg 2, 2596 CH Den Haag  |  070 - 383 95 04