Wanneer er één woord is dat mij de afgelopen zeven weken vaak te binnen schiet, dan is dat het woord chaos. In mijn weblog van 20 januari had ik al geschreven dat Nederland en Europa zelf het heft in handen moeten nemen als het gaat om onze collectieve veiligheid. Sinds 20 januari lijkt het wel alsof we dagelijks verrast worden met berichten uit het Witte Huis. Met als absoluut hoogtepunt – of beter gezegd dieptepunt – de ruzie tussen Zelensky, Trump en Vance. Een ruzie die, los van het directe effect, ongetwijfeld theorieën over de internationale betrekkingen op de grondvesten zal doen schudden. Als ik dan terugblik op deze zeven weken, dan rest mij maar één woord: chaos.
Dat zette mij vervolgens aan het denken wat chaos is. Volgens de Griekse mythologie is het de leegte, of het niets, waar alles uit ontstaat. Een bodemloze leegte waar alles valt. Niet naar beneden, want er is geen oriëntatie mogelijk. Uiteindelijk ontstond uit al deze wanorde toch een vorm van orde. Dus stel ik mijzelf de vraag hoe er uit deze wanorde van internationale betrekkingen weer een vorm van orde kan ontstaan. Moeten we alle bestaande instituten en conventies afbreken voor we iets nieuws kunnen opbouwen? Of zijn er nog geitenpaadjes te bewandelen, die voorkomen dat we straks de scherven van de internationale rechtsorde moeten opvegen? De tijd zal het ons leren. Het is onzeker welke kant het opgaat. Ik durf op dit moment geen enkele voorspelling te doen, want net als velen ben ik gedesoriënteerd door de chaos waarin we ons bevinden.
'De Verenigde Staten zijn in het systeem van internationale betrekkingen gegroeid naar de belangrijkste onvoorspelbare variabele'
Juist op deze momenten is het belangrijk om het hoofd koel te houden. Dit weblog heeft als doel onderwerpen uit de actualiteit te belichten. Maar die zijn dusdanig volatiel, dat nog voordat ik een woord getypt heb de zaken al achterhaald kunnen zijn. Misschien is het dan ook beter om af en toe naar de grote lijnen te kijken. Ik zie er een aantal. De Verenigde Staten zijn in het systeem van internationale betrekkingen gegroeid naar de belangrijkste onvoorspelbare variabele. We mogen niet vergeten dat dit een beweging is die al voor de eerste termijn van president Trump in gang was gezet. Deze onvoorspelbaarheid zorgt dat de bondgenoten van de VS in allerlei verschillende verbanden elkaar opzoeken, nu zij niet met die onzekerheid om kunnen gaan. Of het nu de Europese pijler binnen de NAVO is, de EU, de Weimar-groep, de Weimar+-groep, of elke andere vorm van een ‘coalition of the willing and the able’. Nieuwe banden worden gesmeed om controle te krijgen over de situatie. De Britten zouden zeggen: ‘take back control’.
Wat mij ook opvalt is de onzichtbaarheid van China de laatste weken. Zou Xi vanuit Beijing denken: ‘Laat de storm maar even uitrazen, dan kan ik het toneel betreden als de volwassene in de kamer en beginnen met puinruimen.’? Het zijn dus interessante tijden.