Soms zijn er momenten dat nieuwsberichten je om de oren vliegen en je als ‘nieuwsjunkie’ ondergedompeld raakt in liveblogs over enorme geopolitieke ontwikkelingen. Met de aankondigingen van President Trump over handelstarieven lijkt het zo’n week te zijn. Tegelijkertijd hebben de beurzen zich misschien wel voorspelbaar gedragen, een enorme dip gevolgd door een voorzichtig herstel. De effecten op de reële economie zijn interessanter om in de gaten te houden, maar dat heeft nog even tijd nodig. Die ontwikkelingen laten zich moeilijker vangen in een weblog. Dus als je vanwege andere prioriteiten een keer niet meegegaan bent in het nieuws van de dag, is dat soms ook prettig. Voor mij was dat afgelopen dagen het geval.
Ik had namelijk het privilege om aanwezig te mogen zijn bij het Rotterdam Seapower Symposium op de Van Ghentkazerne. Georganiseerd door de Faculteit Militaire Wetenschappen en het Nederlands Instituut voor Militaire Historie met als thema: European Navies and Global Challenges. De opzet van het symposium was kleinschalig, internationaal en academisch van aard. Panels die inhoudelijk deskundig waren over een breed palet van maritieme onderwerpen zoals de Noordzee, de Oostzee, de Trans-Atlantische relatie, de Indo-Pacific en scheepsbouw in tijden van oorlog. De opzet van het symposium leverde dan ook zeer interessante discussies en perspectieven op. Eén van de doelstellingen van de KVMO is het aanjagen van het maritieme denken. Om hierbij aanwezig te mogen zijn, is dan ook een genoegen. Je ziet, het maritieme denken leeft wel degelijk. De voorzitter van één van de panels wist dit heel goed te verwoorden: ‘We moeten stoppen met de term zeeblindheid, die wekt namelijk de suggestie dat het aan de ander ligt. Wat maritieme denkers daarmee zeggen is dat de ander het niet ziet. Het is onze rol om hen luid en duidelijk bewust te maken van het maritieme domein.’ Ik neem die kanttekening dan ook zeer serieus en omarm de term zeebewustzijn.
Vooruitlopend op de publicatie van papers over de behandelde onderwerpen, zijn er een aantal rode draden die mij opvielen. Ik wil daar twee van onder de aandacht brengen, omdat die een bredere uitwerking hebben dan alleen het maritieme domein. De eerste rode draad, is dat er toch een bepaalde mate van onzekerheid heerst over de vraag wanneer iets een nationale uitdaging of een Europese uitdaging is, en of het dan ook een nationale of een multinationale oplossing vereist. Vooral op het moment dat een multinationale oplossing een inbreuk van soevereiniteit vereist dan wordt het dilemma navenant groter. Dit maakt het al gauw een politiek mijnenveld waar doorheen genavigeerd moet worden.
'Is het een doorstart van de NAVO? Is het een EU van meerdere snelheden? Of is het een nieuw verbond om onze veiligheid te garanderen? We weten nog niet wat het wordt: kop, munt?'
Een andere rode draad, is die van de ontwikkeling van de Europese veiligheidsarchitectuur. Ik zie daarin drie stromingen ontstaan. Er is de groep verstokte Atlantici, die de dagen aftellen tot de midterms in de Verenigde Staten, en denken dat de Trans-Atlantische relatie zich op een gegeven moment hersteld naar hoe het was. Deze stroming houdt vast aan het motto: ‘keep the Americans in’, waardoor alternatieven moeilijk bespreekbaar zijn. Daarnaast is er een stroming Gaullisten, die de afbrokkelende relatie met de Verenigde Staten zien als bewijs van hun idee dat de EU het vehikel is voor verdergaande integratie. En dan is er een derde stroming, minder luidruchtig, minder georganiseerd. Dat is de stroming die terugkijkt en denkt aan de West Europese Unie. De samenstelling van die groep is nog niet gedefinieerd, ze weten ook nog niet of en hoe zij de veiligheid moeten organiseren. Is het een doorstart van de NAVO? Is het een EU van meerdere snelheden? Of is het een nieuw verbond om onze veiligheid te garanderen? We weten nog niet wat het wordt: kop, munt? Misschien land het muntje wel op de zijkant.
Onafhankelijk van de twee rode draden die ik identificeer, staat voor mij één ding als een paal boven water. Het maritieme domein is van wezenlijk belang voor onze economische en fysieke veiligheid. We zullen dan ook doorgaan met het aanjagen van het zeebewustzijn.
De afgelopen dagen waren een bumpy ride als je kijkt naar de beurzen en het nieuws rondom de handelstarieven. De komende dagen, maanden en jaren zullen we nog regelmatig dit soort momentjes hebben. Wellicht zal ik dan wel weer de nieuwswebsites F5’en en op meerdere tabbladen de liveblogs aan hebben. Maar voor nu vond ik het een verademing om eens niet mee te gaan in de waan van de dag en te genieten van het maritieme denken.