Na het vallen van de Berlijnse Muur in 1989 en het opheffen van het Warschaupact dachten veel mensen dat de vrede was uitgebroken. Er zou nu echt nooit meer oorlog zijn en zelfs de geschiedenis zou tot een einde zijn gekomen, aldus Francis Fukuyama. De burgeroorlog in Joegoslavië was slechts een naschok en de oorlog met en in Irak in 1991 was niet in Europa, dus die telde niet mee. Het was tijd om het zogenaamde (en niet bestaande) vredesdividend te innen. Dat klinkt mooi, maar het was niets anders dan enorm bezuinigen op de krijgsmacht. En ook nu weer zowel financieel als personeel. Er ging veel minder geld naar Defensie en de opkomstplicht werd afgeschaft. Nederland schakelde over naar een vrijwilligers- en daarmee beroepsleger. De inspanning die van de Nederlandse samenleving gevraagd werd om bij te dragen aan het behoud van vrede en veiligheid werd daarmee ook een stuk kleiner en de band tussen de krijgsmacht en de rest van de maatschappij werd een stuk losser.
'Een van mijn voorgangers zei recent dat het vredesdividend niet bestaat, wat ik dus met hem eens ben'
Helaas bleek de wereld toch niet zo veilig en stabiel als men begin jaren ’90 van de vorige eeuw had gehoopt. Joegoslavië, Kosovo, 9/11, Afghanistan, Irak, piraterij, Georgië, De Krim om maar een paar conflicten te noemen. In Nederland echter vond men dat veiligheid en militaire macht geen prioriteit had. Bij het inrichten, lees verkleinen, keek men vooral naar efficiëntie en niet naar effectiviteit. Met de nodige gevolgen. Opeenvolgende ministers hebben moeten aangeven dat de Nederlandse krijgsmacht niet is staat is om de grondwettelijke taken uit te voeren. Niet alleen ontbreekt het nodige materieel en personeel, maar ook het hele denken is niet meer ingericht op conflict en oorlogvoering. Het verwerven van nieuw materieel duurt verschrikkelijk lang door allerhande onnodige bureaucratische procedures, commissies en rapporten. Slagvaardigheid is ver te zoeken. De militaire functiewaardering is gebaseerd op een systeem dat voor beleidsfuncties is ontworpen en niet voor uitvoerende functies. De uitvoerende aspecten blijven dan ook onderbelicht en daarmee ondergewaardeerd. Investeringen in defensie-industrie zijn niet duurzaam, dus dat doen we maar niet meer. En laten we vooral veel meer onderhoud aan civiele bedrijven uitbesteden, zoals de directeur van de NIDV recent nog voorstelde in een BNR-podcast. Daarbij even over het hoofd ziend dat die monteurs niet beschikbaar zullen zijn om tijdens een conflict de broodnodige reparaties uit te voeren.
Een van mijn voorgangers zei recent dat het vredesdividend niet bestaat, wat ik dus met hem eens ben. Hij vervolgde met: ‘Vrede is het dividend van het investeren in veiligheid, in de krijgsmacht.’. En dat zullen we dus ook moeten gaan en blijven doen. Er komt nu geld bij en dat is goed. Ook zijn er tekenen dat de begroting voor Defensie doorgroeit naar 2% van het BBP. Ook dat is goed, maar we zullen echt ook onze instelling en onze houding moeten aanpassen. Want als we ons blijven voorbereiden op vrede, dan zouden we zomaar een resultaat kunnen krijgen dat we niet willen…